Zastosowanie historycznych elementów drewnianych w nowoczesnych projektach architektonicznych

Zastosowanie materiałów pochodzących z rozbiórek i demontażu dawnych obiektów wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia ich wcześniejszego przeznaczenia. Elementy, które przez sporo lat pełniły funkcję części budynku, mogą mieć inne właściwości niż surowiec pochodzący z bieżącej produkcji. Drewno z odzysku występuje w różnych postaciach, od grubych belek stropowych i więźby dachowej po deski podłogowe, fragmenty drzwi czy elementy konstrukcji ściennych.

Każdy z owych materiałów ma odmienną historię i wymaga osobnej oceny. Podczas demontażu ważne jest zachowanie możliwie dużych fragmentów bez dodatkowego uszkadzania powierzchni. Nie zawsze udaje się to osiągnąć, szczególnie gdy połączenia były zrealizowane przy użyciu starych gwoździ, klejów albo zapraw. Sposób odzyskiwania elementów ma później wpływ na ich wymiary, wygląd i zakres możliwej obróbki. Warto także pamiętać, że drewno pochodzące z różnych budynków może różnić się gatunkiem, sposobem sezonowania oraz stopniem naturalnego zużycia.

Przy ocenie materiału istotne jest postanowienie, które ślady powstałe w trakcie użytkowania mają znaczenie jedynie wizualne, a które wskazują na rzeczywiste osłabienie struktury. Stare drewno może mieć otwory po dawnych mocowaniach, miejscowe pęknięcia, ślady cięcia ręcznego czy nierównomierne przebarwienia. Takie cechy nie muszą samoczynnie oznaczać, że element nie nadaje się do dalszego użycia (zobacz także: parquet en vieux chêne). Zupełnie inaczej trzeba natomiast traktować uszkodzenia spowodowane długotrwałym zawilgoceniem, rozkładem biologicznym lub działalnością szkodników. W przypadku belek i innych części konstrukcyjnych konieczne jest sprawdzenie ich rzeczywistej wytrzymałości, a nie tylko i wyłącznie ocena powierzchni. Problemem mogą być także pozostałości dawnych impregnatów i farb, których skład nie zawsze jest znany. Przed szlifowaniem albo cięciem warto ustalić, z jakimi powłokami ma się do czynienia. Ma to znaczenie zarówno dla sposobu prowadzenia prac, jak i późniejszego przeznaczenia odzyskanego materiału.

Zmieniające się podejście do projektowania budynków sprawia, że materiały z różnorakich okresów coraz częściej ukazują się w jednej przestrzeni. Stare drewno w nowoczesnej architekturze może pełnić funkcję dekoracyjną, użytkową lub konstrukcyjną, zależnie od jego parametrów i wymogów projektu. Przykładem jest wykorzystanie dawnych belek jako widocznych elementów stropu, desek rozbiórkowych do wykończenia ścian czy fragmentów drewna w zabudowie meblowej. W takich realizacjach ważne jest zachowanie odpowiednich proporcji. Zbyt duża liczba elementów o wyraźnie zużytej powierzchni może sprawić, że wnętrze będzie wyglądało ciężko, dlatego na prawdę bardzo często łączy się je z prostymi formami i jednolitymi płaszczyznami (polecana strona: pavimento in quercia antica). W architekturze zewnętrznej trzeba jednakże uwzględnić wpływ promieniowania słonecznego, opadów i wahań temperatury. Materiał użyty na elewacji pracuje całkiem inaczej niż drewno znajdujące się wewnątrz budynku. Różnice te wpływają na wybieranie zabezpieczeń, sposób mocowania oraz potrzebę pozostawienia odpowiednich szczelin.

Osobnym zagadnieniem jest implementację odzyskanych elementów do wymiarów współczesnych projektów. Dawne deski i belki na prawdę często mają niestandardowe przekroje, a ich długość może być ograniczona przez sposób wcześniejszego montażu albo uszkodzenia powstałe podczas demontażu. W efekcie projektowanie z wykorzystaniem takiego materiału wymaga uwzględnienia dostępnych wymiarów już na etapie planowania. W pewnych sytuacjach powinno się przemienić rozstaw elementów, podzielić większą powierzchnię na mniejsze fragmenty lub zastosować dodatkowe połączenia. Znaczenie ma także różnorodność kolorystyczna. Nawet deski pochodzące z jednego obiektu mogą posiadać odmienne odcienie, zależnie od miejsca, w którym były zamontowane, oraz stopnia ich kontaktu ze światłem i wilgocią. Ujednolicenie powierzchni nie zawsze jest możliwe bez usunięcia znacznej części warstwy zewnętrznej. Z tego względu zakres obróbki powinien wynikać z założonego efektu i stanu poszczególnych elementów, a nie z potrzeby nadania wszystkim identycznego wyglądu.

Dodatkowe informacje: old timber.