Opracowanie materiału dźwiękowego w formie tekstowej
Nagrania dźwiękowe i materiały wideo są dziś wykorzystywane w wielu sytuacjach, w których późniejsze odtworzenie całego materiału może być niewygodne lub czasochłonne. W takich sytuacjach znaczenie ma wierne przeniesienie wypowiedzi do postaci tekstowej. Transkrypcja nagrań może obejmować rozmowy, wywiady, posiedzenia, spotkania, wykłady czy materiały zarejestrowane w trakcie pracy.
Samo przepisanie słów nie zawsze jest jednak prostym zadaniem. Znaczenie mają jakość dźwięku, liczba osób mówiących, sposób wypowiadania się oraz obecność szumów i przerw. Przy nagraniu kilku rozmówców trzebprzy tym rozpoznać, kto zabiera głos. Jeżeli już materiał jest niewyraźny, próba odgadnięcia brakującego fragmentu może prowadzić do zmiany sensu wypowiedzi, dlatego w praktyce dużo lepiej podkreślić miejsce trudne do ustalenia niż uzupełniać tekst na podstawie przypuszczeń.
Innego podejścia wymaga dokument przeznaczony do wykorzystania w postępowaniu. Transkrypcja do sądu powinna przede wszystkim możliwie ze starannością odzwierciedlać tekst źródłowego nagrania, ponieważ dosłownie pozornie drobne różnice mogą mieć znaczenie przy ocenie materiału (zobacz więcej: transkrypcje cennik). Ważne mogą być nie tylko same słowa, lecz także kolejność wypowiedzi, przerwania, powtórzenia czy momenty, w których uczestnicy mówią jednocześnie. W współzależności od celu dokumentu używa się różny poziom szczegółowości. Czasami potrzebny jest zapis wypowiedzi wraz z oznaczeniami czasu, a innym razem treść uporządkowany w taki sposób, by łatwiej było odnaleźć konkretny fragment nagrania. Nie powinno się co więcej poprawiać wypowiedzi tylko po to, ażeby brzmiała bardziej literacko. Język mówiony często zawiera niedokończone zdania, powtórzenia i potoczne określenia, które mogą zostać utracone w trakcie nadmiernej redakcji.
W przypadku dłuższych materiałów często pojawia się pojęcie stenogram, choćby w praktyce zakres tego określenia bywa różnie rozumiany. Stenogram może być szczegółowym zapisem przebiegu rozmowy albo wydarzenia, z uwzględnieniem kolejności wypowiedzi poszczególnych osób. Przy pracy z takim materiałem znacząca staje się konsekwencja w oznaczaniu rozmówców a także zachowanie jednolitego sposobu zapisu przez cały dokument. Problem pojawia się w szczególności wówczas, gdy kilka osób wypowiada się równocześnie, ktoś mówi bardzo cicho lub nagranie zawiera fragmenty o słabej jakości. Wtedy nie wystarczy mechaniczne rozpoznawanie mowy. Niezbędne jest porównywanie niełatwych fragmentów z wcześniejszym i późniejszym kontekstem, a nierzadko również wielokrotne odsłuchiwanie tego samego miejsca. Nie znaczy to jednakże, że niejasny fragment powinno się własną pracą interpretować. Zadaniem osoby sporządzającej zapis jest możliwie wierne zilustrowanie materiału, a nie zmienianie jego treści.
Na dokładność zapisu wpływa też sposób przygotowania samego nagrania. Wyraźny dźwięk, niewielka liczba zakłóceń i możliwie czytelny podział głosów ułatwiają późniejszą pracę. Przy materiałach zastosowanych do celów formalnych warto zachować oryginalny plik, ponieważ treść jest zapisem pochodnym i w razie konieczności powinien dać się odnieść do źródła. Pomocne bywają oznaczenia czasu, dzięki którym konkretną wypowiedź można bardzo szybko porównać z najlepszym miejscem nagrania. Znaczenie ma też metoda dokumentu: zbyt duża ingerencja redakcyjna może oddalić zapis od rzeczywistego przebiegu rozmowy, jednakże całkowity brak uporządkowania utrudnia używanie z tekstu. Dlatego przy transkrypcji trzeba każdorazowo uwzględnić rodzaj materiału, jego użycie a także ograniczenia wynikające z jakości źródła.
Źródło informacji: stenogram.