Wpływ struktury i usłojenia na zastosowanie drewna w projektowaniu

Współczesne podejście do materiałów budowlanych uwzględnia nie tylko i wyłącznie ich wygląd i parametry techniczne, lecz też pochodzenie oraz możliwość ponownego zastosowania. Dotyczy to w głównej mierze elementów drewnianych, które po zakończeniu eksploatacji budynku nie muszą być traktowane jako odpady. Drewno z odzysku może pochodzić z dawnych stodół, domów mieszkalnych, obiektów gospodarczych, magazynów czy zakładów przemysłowych.

W współzależności od miejsca pochodzenia różni się sposobem obróbki, wymiarami i stopniem zużycia. Część elementów była przedtem ręcznie ciosana, inne mają ślady dawnych maszyn stolarskich lub charakterystyczne otwory po mocowaniach. Przy ponownym wykorzystaniu ważne jest rozpoznanie gatunku drewna, ponieważ poszczególne rodzaje różnią się twardością, ciężarem i reakcją na zmiany wilgotności. Nie zawsze można ustalić wszystkie właściwości materiału na podstawie jego wyglądu. W sytuacji elementów użytych do konkretnych zastosowań potrzebna może być dodatkowa ocena techniczna.

Jednym z zagadnień związanych z ponownym wykorzystaniem materiałów jest ich przechowywanie przed rozpoczęciem dalszych prac. Stare drewno, które zostało pozyskane w trakcie rozbiórki, nie powinno być w tym samym momencie zamykane w pomieszczeniach albo wykorzystywane bez sprawdzenia jego wilgotności. Długotrwałe składowanie w nieodpowiednich ustaleniach może prowadzić do odkształceń, powstawania pleśni i dalszego niszczenia powierzchni. Istotne jest oddzielenie poszczególnych elementów oraz zapewnienie im warunków umożliwiających stopniowe dostosowanie do otoczenia. W praktyce trzeba także zwracać uwagę na pozostałości metalowych łączników. Zardzewiałe gwoździe, śruby i fragmenty okuć mogą utrudniać późniejsze cięcie, frezowanie albo szlifowanie (zobacz więcej: vieux chêne). Ich usunięcie wymaga dokładności, ponieważ uszkodzenie krawędzi może ograniczyć możliwość zastosowania deski albo belki w planowanym wymiarze. Niektóre ślady po dawnych mocowaniach pozostawia się natomiast celowo, jeżeli już nie wpływają na sposób użytkowania detalu.

W projektowaniu budynków i pomieszczeń można zauważyć różnorodne sposoby łączenia materiałów o odmiennym charakterze. Stare drewno w nowoczesnej architekturze pojawia się między innymi w przestrzeniach mieszkalnych, obiektach usługowych i budynkach o funkcji publicznej. Może być wykorzystywane jako okładzina ścienna, materiał na podłogi, fragment zabudowy sufitowej lub element wyposażenia. W niektórych projektach pozostawia się wyraźne ślady wcześniejszego użytkowania, w innych powierzchnię poddaje się dokładniejszej obróbce. Decyzja zależy od charakteru całego wnętrza oraz funkcji, jaką ma pełnić określony szczegół. Istotne jest też ranking kolorystyczne (polecamy: madera recuperada). Drewno o ciemnej, nierównomiernej powierzchni całkiem inaczej wpływa na odbiór przestrzeni niż jasne deski po częściowym zeszlifowaniu. Przy większych powierzchniach trzebprócz tego uwzględnić powtarzalność wzoru i rozmieszczenie poszczególnych fragmentów. Przypadkowy układ elementów może powodować widoczne różnice w ich szerokości i odcieniu, dlatego rozmieszczenie materiału często planuje się jeszcze przed montażem.

Osobnej sugestie wymaga użycie odzyskanego drewna w elementach mających kontakt z wodą, gruntem albo zmiennymi warunkami atmosferycznymi. W takich miejscach wcześniejsza historia materiału ma szczególne znaczenie. Belka, która przez lata znajdowała się wewnątrz suchego budynku, może przeciwnie reagować na warunki zewnętrzne niż drewno wcześniej użytkowane na elewacji. Nie powinno się zakładać, że naturalne postarzenie znaczy odporność na dalsze działanie wilgoci. Znaczenie ma także sposób zaprojektowania połączeń, odprowadzanie wody a także możliwość późniejszej konserwacji. Przy wykorzystaniu drewna jako części konstrukcji niezbędne jest sprawdzenie jego przydatności do przenoszenia przewidzianych obciążeń. Nie wystarczy ocena wizualna ani przekonanie, że materiał przez sporo lat zachował pierwotny kształt. W projektach wykorzystujących elementy z rozbiórki trzeba uwzględnić także ograniczoną dostępność identycznych części, co może posiadać wpływ na kolejność prac i ewentualne zmiany w pierwotnych założeniach.

Zobacz więcej: reclaimed wood.